Thế hệ trẻ rất thiếu thốn chứ chẳng đủ đầy như chúng ta tưởng

Người Trẻ Nhìn

Khi tôi nói con mình: “Bọn trẻ tụi con sống sao mà thiếu giá trị và hưởng thụ quá!”, thằng bé trả lời như chưa bao giờ nghiêm túc hơn: “Bố luôn nói ‘tiên trách kỷ hậu trách nhân’, còn nói không phải lúc nào cũng đổ lỗi cho người khác, giờ lại trách con chỉ vì không thể hiểu được con”. Tôi giật mình, nó nói đúng quá mà.

Trong xã hội ngày nay, với tốc độ lan truyền thông tin nhanh chóng và sự thay đổi chóng mặt của công nghệ, cách biệt giữa các thế hệ đã ngày càng trở nên rộng lớn. Từ đó những xung đột giữa cha mẹ và con cái nảy sinh vì nhân sinh quan và giá trị khác biệt. Khi được hỏi, một số bạn trẻ đã nói rằng: “Chúng cháu cũng không thích dành quá nhiều thời gian trên Internet hoặc chơi trò chơi điện tử đâu. Nhưng thực sự là cuộc sống quá nhàm chán”. Cuộc sống của chúng quá nhàm chán, mà thật ra là từ sự thiếu thốn chứ không phải vì quá dư thừa. Vậy chúng thiếu cái gì?

Tác giả Trần Ngạn Linh đã đặt câu hỏi như vậy trên trang Khán Trung Quốc khi tiếp xúc với thế hệ trẻ ngày nay. Bà nhớ lại tuổi trẻ của mình, khi đó học sinh trung học Đài Loan thường đến tìm thầy trên núi để xin học võ, học đạo. “Dù áp lực học hành hay gia đình có lớn đến đâu, nhưng vì có võ thuật hay mộng tu thành đạo mà mục tiêu ở trong lòng dẫn dắt để cho chúng tôi không đến nỗi lạc lối vào cuộc sống tẻ nhạt hoặc tinh thần chán chường uể oải”, bà Trần nói.

Cũng là ước mơ, đam mê, nhưng chúng được dẫn dắt bởi những giá trị văn hóa truyền thống có thể cho con người ta điểm tựa và cách lý giải cuộc sống một cách tích cực. Nhưng những thú vui, đam mê của giới trẻ ngày nay, hầu hết lại xoay quanh việc thỏa mãn thị giác, dục vọng, ham muốn hưởng thụ, an nhàn. Ngành công nghiệp giải trí, truyền thông, văn hóa cho tới ẩm thực chủ yếu dựa trên những nguyên liệu thấm đẫm tính bạo lực, hấp dẫn giới tính, coi trọng hình thức, đẳng cấp. Sự quan tâm của giới trẻ phần nhiều xoay quanh “trai xinh”, “gái đẹp”, “soái ca”, “tiên tử”, ăn gì ở đâu, chơi gì như thế nào. Trào lưu nổi bật thì rất nhiều những màn khoe mẽ, thị phi, kích động tính tự mãn, đố kỵ.

Ảnh minh họa: Pixabay.

Một ví dụ là về video ngắn sử dụng ứng dụng Tik Tok có khá nhiều những kịch bản đối xử bất công như khinh nhờn người nghèo, người lao động, người không có hình thức đẹp… rồi bị đáp trả sòng phẳng, ê chề. Mục đích có chỗ tốt là phê phán thói ưa hình thức, khinh người, đối xử với người dựa trên điều kiện và đánh giá chủ quan. Nhưng lại dạy các bạn trẻ cách sống ăn miếng trả miếng, đặt cái tôi lên rất cao và không hề bao dung, nhẫn nại khi bị người khác “động” vào.

Xem Thêm :  Tư duy của người nghèo được thể hiện thế nào?

Những bài học rất “sòng phẳng”, ví như, con bà giẫm nước bắn lên người con tôi thì mẹ con tôi giẫm nước lại, tung tóe khắp người mẹ con bà. Thằng bé kia đạp chân lên ghế trước trên xe buýt, thì ta lại ngồi sau nó đạp chân lên ghế nó. Em gái kia đi mời thầu mà vô tình thất lễ với nữ giám đốc xinh đẹp, cô ấy sẽ “lên đồ”, trang điểm lộng lẫy rồi bước vào phòng tiếp khách một cách khí chất nhất có thể và quăng bản mời thầu của em gái kia đáp trả. Hay có cả những trào lưu khó hiểu như bất ngờ hù người khác giới đi đường khiến họ làm rơi cả điện thoại, thót cả tim, rồi đứng cười ngây ngô. Hay con gái ra hỏi con trai những câu như “anh nhà ở đâu mà lại đi lạc với trái tim em rồi”, còn vô tư lừa cậu bạn để nắm tay cậu ấy lôi đi… Đối với một thế trước đó như những người sinh năm 7x, 8x thôi, thì đó quả là một sự khác biệt quá lớn.

Nhưng mới đây thôi, khi các học sinh trung học Hồng Kông nắm tay thành con đường người để bãi khóa ủng hộ người biểu tình dân chủ ở đặc khu, bức ảnh hai em nhỏ một nam một nữ không dám nắm tay trực tiếp mà cầm chung một cái bút còn khiến người lớn nước ngoài vừa thương vừa cảm phục. Ở một vùng đất giao thoa văn hóa đông tây kim cổ đa dạng vào loại bậc nhất thế giới, những người được thừa hưởng nền văn hóa phương Đông đầy nội hàm và có tính giáo dục cao một thời, vẫn còn lưu giữ được câu nói: “Nam nữ thụ thụ bất thân” (nghĩa là nam nữ chưa thành thân với nhau thì đừng ở gần nhau quá).

Hai học sinh trung học Hồng Kông không dám nắm tay trực tiếp mà qua một chiếc bút khi đứng trong Bức tường người để ủng hộ dân chủ cho Hương Cảng (ảnh: Twitter).

Khi giá trị văn hóa phổ quát được lưu giữ và truyền lại qua các thế hệ, giới trẻ sẽ có nền tảng để lựa chọn đam mê, sở thích và cách sống tích cực. Chứ không phải nhà có điều kiện thì mới biết cách sống, biết cách hưởng thụ.

Bà Trần nhớ lại ở Đài Loan vào những năm 1960, chính phủ Trung Hoa Dân Quốc đã phát động “Phong trào Phục hưng Văn hóa Trung Hoa” nhằm bảo vệ văn hóa truyền thống Trung Quốc và chống lại cuộc Cách mạng Văn hóa của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Mục đích của nó là sử dụng đạo đức làm nền tảng cho xã hội, bao gồm những khái niệm về Trung, Hiếu, Nhân, Ái, Tín, Nghĩa, Cùng (hòa bình), Bình (công bằng)… Các lớp học trong nhà trường hàng năm đều lấy “bát đức” (8 khái niệm trên) làm căn bảng để giảng dạy, nên suy nghĩ của các học sinh thời đó đều khá là sâu sắc. “Bát đức” đã phổ biến khắp hòn đảo Đài Loan, bà Trần khẳng định.

Xem Thêm :  Người biết yêu bản thân sẽ trở nên hạnh phúc

Hiện tại trong Thư viện của Đại học Harvard, Hoa Kỳ còn lưu giữ cuốn “Sơ học tiên ngôn dưỡng chánh thiên” (Việc học trước tiên là nuôi dưỡng điều chính), thuộc tập “Dương Văn Công Gia huấn” của Dương Văn thời Bắc Tống. Trong đó có viết: “Trẻ em khi học phải nhớ nằm lòng, dưỡng lương tri lương năng”. “Lương tri lương năng” là một khái niệm cổ, nói về khả năng của con người có thể phán đoán được thế nào là đúng sai, thiện ác.

Theo đó có giảng rằng, giáo dục trẻ em điều đầu tiên phải là dạy đạo đức. Các ghi chép xưa nay, không câu nệ kim cổ, nhất định phải lấy hiếu, đễ, trung, tín, lễ, nghĩa, lịch sự, công bằng, trung thực, biết liêm sỉ… để ghi lại tích truyện. Kể ra tên câu chuyện thôi là trẻ nhỏ lập tức nhớ tới đạo lý đi kèm, lâu dần thành thục, đạo đức đã hình thành tự nhiên rồi.

Trong bài giảng thứ sáu của “Chủ nghĩa Tam dân”, Tôn Trung Sơn đã đặc biệt lưu ý: “Nói về đạo đức vốn có của Trung Quốc , điều mà người Trung Quốc đến nay không thể quên, đứng đầu là trung hiếu, tiếp đến là nhân ái, thứ nữa là tín nghĩa, thứ nữa là cùng bình (công bằng)”.

Vậy nên, đối với việc giáo dục thế hệ tiếp theo, những thế hệ đi trước không thể quên và coi nhẹ việc dạy đạo đức. Đó là trách nhiệm, bổn phận, cũng là di sản duy nhất có giá trị mà ta có thể để lại cho con cháu mình.